Θέμα: Υποβολή απόψεων και εισηγήσεων
αναφορικά με την εκπόνηση του νέου Τοπικού Σχεδίου Λευκωσίας για τον Δήμο Λευκωσίας (δημοτικά διαμερίσματα Λευκωσίας, Έγκωμης, Αγλαντζιάς και Αγίου Δομετίου)
- Εισαγωγή
Το Κίνημα Οικολόγων – Συνεργασία Πολιτών θεωρεί την εκπόνηση του νέου Τοπικού Σχεδίου Λευκωσίας μία από τις σημαντικότερες διαδικασίες δημόσιας πολιτικής για το μέλλον της πρωτεύουσας. Το Τοπικό Σχέδιο δεν αποτελεί απλώς ένα τεχνικό ή διοικητικό έγγραφο καθορισμού πολεοδομικών ζωνών, συντελεστών δόμησης και
επιτρεπόμενων χρήσεων. Αποτελεί το βασικό θεσμικό εργαλείο μέσω του οποίου
θα διαμορφωθούν, για τις επόμενες δεκαετίες, η έκταση και η μορφή της αστικής ανάπτυξης, οι συνθήκες κατοίκησης, η πρόσβαση στη στέγαση, η οργάνωση των μετακινήσεων, η προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος και, τελικά, η ποιότητα ζωής των πολιτών.
Ο ίδιος ο περί Πολεοδομίας και Χωροταξίας Νόμος ορίζει ότι τα Τοπικά Σχέδια πρέπει να υπηρετούν την υγεία, τις ανέσεις, την εξυπηρέτηση και τη γενική ευημερία της κοινότητας.
Η Έκθεση του Υπουργού Εσωτερικών του Ιουνίου 2026 αναγνωρίζει, επίσης, ως βασικούς στόχους την πρόσβαση σε προσιτή στέγαση, τη βιώσιμη κινητικότητα, τη δημιουργία πράσινων και δημόσιων χώρων, τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και τη διεύρυνση της συμμετοχής των πολιτών.
Οι κατευθύνσεις αυτές είναι κατ’ αρχήν θετικές. Το κρίσιμο ζήτημα, ωστόσο, είναι πώς θα μετατραπούν από γενικές διακηρύξεις σε σαφείς, δεσμευτικές, αποτελεσματικές και
μετρήσιμες πολεοδομικές πολιτικές. Το νέο Τοπικό Σχέδιο πρέπει να αποτρέψει την επανάληψη ενός μοντέλου ανάπτυξης που βασίστηκε στην αστική εξάπλωση, στην εξάρτηση από το ιδιωτικό αυτοκίνητο, στην αποσπασματική αλλαγή ζωνών και στην αντιμετώπιση του φυσικού περιβάλλοντος ως διαθέσιμου αποθέματος γης προς οικοδομική ανάπτυξη.
- Αρχές και αξίες που πρέπει να διέπουν τη διαδικασία εκπόνησης του νέου Τοπικού Σχεδίου
Οι θέσεις του Κινήματος εδράζονται στις αρχές της πολιτικής οικολογίας, της διαγενεακής δικαιοσύνης, της κοινωνικής αλληλεγγύης, της δημοκρατικής συμμετοχής, της διαφάνειας, της αποκέντρωσης, της χρηστής διοίκησης και της προστασίας του δημοσίου συμφέροντος.
Η Πολιτική Διακήρυξη του Κινήματος συνδέει το κράτος δικαίου και τη δυνατότητα των πολιτών να εκφράζουν ελεύθερα τις απόψεις τους με την ανάγκη λήψης αποφάσεων στο καταλληλότερο τοπικό, περιφερειακό ή εθνικό επίπεδο. Οι θέσεις του Κινήματος για την Τοπική Αυτοδιοίκηση υποστηρίζουν τις ανοικτές συνεδριάσεις, τη γραπτή συμμετοχή των πολιτών, τον ουσιαστικό ρόλο των τοπικών αρχών στη διαμόρφωση των Σχεδίων Ανάπτυξης και την εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης κατά τη χωροθέτηση οχληρών ή δυνητικά επικίνδυνων εγκαταστάσεων.
Με βάση τις αρχές αυτές, κάθε πρόταση αλλαγής ζώνης, αύξησης συντελεστή δόμησης ή μεταβολής χρήσης γης πρέπει να αξιολογείται με βάση τα ακόλουθα κριτήρια:
2.1. Την αποδεδειγμένη κοινωνική και πολεοδομική ανάγκη.
2.2. Τη συμβατότητα με την κλιματική ανθεκτικότητα και την προστασία της βιοποικιλότητας.
2.3. Τις σωρευτικές επιπτώσεις στην κυκλοφορία, στο νερό, στο έδαφος, στον θόρυβο και στην ποιότητα του αέρα.
2.4. Την επίδραση στην κοινωνική συνοχή και στην προσιτότητα της στέγασης.
2.5. Τη διαφύλαξη δημόσιας και κρατικής γης.
2.6. Την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και της φυσιογνωμίας των γειτονιών.
2.7. Τη συγκεκριμένη και μετρήσιμη δημόσια ωφέλεια που θα προκύψει.
2.8. Την αποτροπή της δημιουργίας ιδιωτικής πολεοδομικής υπεραξίας χωρίς αντίστοιχο κοινωνικό αντάλλαγμα.
- Διαφάνεια, συμμετοχή των πολιτών και δημοκρατική λογοδοσία
Η συμμετοχή των πολιτών πρέπει να είναι έγκαιρη, ουσιαστική και προσβάσιμη και δεν πρέπει να περιορίζεται σε μια τυπική παρουσίαση ή στην ηλεκτρονική υποβολή ενός εντύπου.
Η Σύμβαση του Aarhus συνδέει την πρόσβαση στην περιβαλλοντική πληροφορία με το δικαίωμα συμμετοχής στις αποφάσεις που αφορούν το περιβάλλον. Αντίστοιχα, η επίσημη Εγκύκλιος του Υπουργείου Εσωτερικών προβλέπει δημόσιο δημοκρατικό διάλογο, συλλογικό προβληματισμό και συστηματική καταγραφή των εισηγήσεων.
Το Κίνημα εισηγείται:
Α) Ενεργητική ενημέρωση κατά τη διαδικασία της πρόσκλησης ενδιαφέροντος
Η ενημέρωση δεν πρέπει να περιορίζεται στις ιστοσελίδες και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης των Δήμων.
Απαιτούνται:
Α.1. έντυπη ενημέρωση προς τα νοικοκυριά,
Α.2. ανακοινώσεις σε δημοτικά κτήρια, σχολεία και δημόσιες υπηρεσίες,
Α.3. ανοικτές συναντήσεις σε κάθε δημοτικό διαμέρισμα,
Α.4. θεματικά εργαστήρια για περιβάλλον, στέγαση, κινητικότητα και πολιτιστική κληρονομιά,
Α.5. ειδικές διαδικασίες συμμετοχής νέων, ηλικιωμένων, ατόμων με αναπηρία, μεταναστευτικών κοινοτήτων και κοινωνικά ευάλωτων ομάδων.
Β) Αντιμετώπιση του ψηφιακού αποκλεισμού
Δεδομένου ότι η επίσημη πρόσκληση προβλέπει αποκλειστικά ηλεκτρονική υποβολή μέσω της εφαρμογής «ΙΠΠΟΔΑΜΟΣ», οι Δήμοι πρέπει να δημιουργήσουν σημεία δωρεάν τεχνικής υποστήριξης, στα οποία οι πολίτες θα μπορούν:
Β.1. να ενημερώνονται για τις πολεοδομικές ζώνες,
Β.2. να εντοπίζουν τεμάχια στους σχετικούς χάρτες,
Β.3. να ψηφιοποιούν έγγραφα,
Β.4. να συμπληρώνουν και να υποβάλλουν τις εισηγήσεις τους,
Β.5. να λαμβάνουν αποδεικτικό υποβολής.
Η πρόσβαση σε μια δημόσια διαδικασία δεν μπορεί να εξαρτάται από τον βαθμό ψηφιακής εξοικείωσης ή από τη δυνατότητα πρόσληψης ιδιώτη μελετητή.
Γ) Δημόσιο μητρώο εισηγήσεων
Να δημιουργηθεί ηλεκτρονικό μητρώο στο οποίο
να δημοσιοποιούνται, με σεβασμό στη νομοθεσία περί προσωπικών δεδομένων:
Γ.1. ο κωδικός της εισήγησης,
Γ.2. η περιοχή στην οποία αναφέρεται και τα τεμάχια τα οποία αφορά,
Γ.3. το περιεχόμενό της,
Γ.4. η ιδιότητα του υποβάλλοντος,
Γ.5. τυχόν οικονομικό ή ιδιοκτησιακό συμφέρον,
Γ.6. η αξιολόγηση της Τοπικής Αρχής,
Γ.7. η τελική απόφαση του Πολεοδομικού
Συμβουλίου,
Γ.8. η ειδική αιτιολογία αποδοχής ή απόρριψης.
Η Εγκύκλιος προβλέπει ήδη Ειδικό Μητρώο προς επιθεώρηση και κατάλογο εισηγήσεων που αποστέλλεται και στη Βουλή. Το Κίνημα ζητεί η υποχρέωση αυτή να εφαρμοστεί με σύγχρονο και πλήρως προσβάσιμο τρόπο.
Δ) Σύγκρουση συμφερόντων
Να απαιτείται δήλωση σύγκρουσης συμφερόντων
από:
Δ.1. τεχνικούς συμβούλους,
Δ.2. μελετητές,
Δ.3. μέλη επιτροπών,
Δ.4. αιρετούς αξιωματούχους,
Δ.5. εμπειρογνώμονες που αξιολογούν εισηγήσεις,
Δ.6. πρόσωπα που εκπροσωπούν εταιρείες ή ιδιοκτήτες γης.
Η συμμετοχή σε μια απόφαση που μπορεί να δημιουργήσει σημαντική ιδιωτική υπεραξία πρέπει να συνοδεύεται από πλήρη διαφάνεια.
Ε) Πίνακας αιτιολογημένων αποφάσεων
Μετά την ολοκλήρωση της αξιολόγησης, να δημοσιευθεί συγκριτικός πίνακας με:
Ε.1. όλες τις εισηγήσεις,
Ε.2. την υπηρεσιακή αξιολόγηση,
Ε.3. τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις,
Ε.4. τη θέση των οικείων Δήμων,
Ε.5. την απόφαση του Πολεοδομικού Συμβουλίου,
Ε.6. την ειδική αιτιολογία της απόφασης.
Για παράδειγμα, δεν αρκεί η αναφορά ότι μία εισήγηση «δεν συνάδει με τη στρατηγική». Πρέπει να προσδιορίζονται τα συγκεκριμένα πολεοδομικά, περιβαλλοντικά και κοινωνικά δεδομένα στα οποία στηρίζεται η απόφαση.
- Θεματολογία του Τοπικού Σχεδίου
Λευκωσίας
4.1. Στέγαση
Στον Δήμο Λευκωσίας παρατηρούνται σημαντικές διαφοροποιήσεις ως προς την ποιότητα του οικιστικού αποθέματος, την κοινωνικοοικονομική σύνθεση του πληθυσμού και τη ζήτηση κατοικίας. Κατ’ αρχάς, παρατηρούνται σαφείς διαφοροποιήσεις ανάμεσα σε περιοχές στις οποίες διαμένουν κάτοικοι υψηλού βιοτικού επιπέδου, όπως η Έγκωμη, ο Παρισινός, το Πλατύ Αγλαντζιάς, ο Άγιος Ανδρέας, οι Άγιοι Ομολογητές και ο Λυκαβηττός, και σε περιοχές όπου κατοικούν άτομα χαμηλότερου βιοτικού επιπέδου ή/και με μεταναστευτική βιογραφία, όπως το Καϊμακλί, ο Βόρειος Πόλος, η Ομορφίτα, η
Παλλουριώτισσα, οι προσφυγικοί οικισμοί, η εντός των τειχών πόλη, το κέντρο της Αγλαντζιάς και ο Άγιος Παύλος. Παρατηρείται, γενικά, γήρανση του πληθυσμού
και αυξημένη παρουσία φτωχών νοικοκυριών, πολλά από τα οποία έχουν μεταναστευτική βιογραφία. Πολλές κατοικίες παραμένουν ακατοίκητες ακόμη και
στις συνοικίες με κατοίκους υψηλού βιοτικού επιπέδου. Παρατηρείται, επίσης,
συνύπαρξη ψηλών κτηρίων με χαμηλού ύψους οικιστικές μονάδες. Διαπιστώνεται η
ανάγκη προστασίας των παραδοσιακών οικοδομών και πυρήνων, καθώς και η έλλειψη
προσιτής κατοικίας.
Οι μερικές εκατοντάδες εγκαταλελειμμένες ή/και επικίνδυνες οικοδομές
(σημ.: σε ορισμένες περιοχές αρκετές είναι τουρκοκυπριακής ιδιοκτησίας)
συνιστούν πρόσθετο κίνδυνο. Πέραν του κινδύνου κατάρρευσης και της αλλοίωσης
της αρχιτεκτονικής φυσιογνωμίας περιοχών, όπως το Καϊμακλί, η Παλλουριώτισσα
και ο Άγιος Ανδρέας, η ανεξέλεγκτη πρόσβαση μη εξουσιοδοτημένων ατόμων σε
κτήρια χωρίς βασικές υπηρεσίες, όπως νερό και ηλεκτρικό ρεύμα, δημιουργεί
περαιτέρω κινδύνους. Είναι αυτονόητο ότι όλες αυτές οι οικοδομές θα μπορούσαν
να αξιοποιηθούν, στο πλαίσιο κατάλληλου προγραμματισμού και σύμφωνα με τη
σύγχρονη ευρωπαϊκή αντίληψη και πρακτική.
Η ανάπτυξη και η εφαρμογή πολιτικής, μέσω δέσμης κινήτρων και αντικινήτρων, καθώς και άλλων δημοσιονομικών μέτρων, με στόχο την επαναχρησιμοποίηση χιλιάδων εγκαταλελειμμένων οικοδομών σε ολόκληρο τον Δήμο Λευκωσίας, μπορούν, πέραν της μεγάλης εξοικονόμησης ενέργειας και φυσικών, ανθρώπινων και άλλων πόρων, να συμβάλουν καθοριστικά στην επίλυση του στεγαστικού προβλήματος, αλλά και στην αποκατάσταση, την προστασία και την αναβίωση αξιόλογων οικοδομών, ιδιαίτερα στις Περιοχές Ειδικού Χαρακτήρα (ΠΕΧ), όπου το πρόβλημα της εγκατάλειψης είναι οξύτερο. Απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχία και την ανθεκτικότητα του εγχειρήματος είναι η ενίσχυση της στατικής επάρκειας και η ενεργειακή αναβάθμιση των οικοδομών αυτών.
Όλα τα πιο πάνω θα συμβάλουν καθοριστικά στην συγκράτηση του πληθυσμού στο κέντρο της πόλης, στη δραστική μείωση της άναρχης οικιστικής εξάπλωσης, καθώς και
στη διατήρηση του χαρακτήρα των υφιστάμενων γειτονιών.
4.2. Εκπαίδευση
Υπάρχει, γενικά, επάρκεια σχολικών μονάδων. Πολλές, όμως, στερούνται κατάλληλων υποδομών ή διαθέτουν υποδομές που χρήζουν αναβάθμισης και καλύτερης αξιοποίησης. Η εντός των τειχών Λευκωσία (η οποία δεν εμπίπτει στις πρόνοιες του Τοπικού Σχεδίου) χρειάζεται ενίσχυση της προδημοτικής και της δημοτικής εκπαίδευσης. Οι κτηριακές και αθλητικές εγκαταστάσεις χρήζουν αναβάθμισης, ενώ η προώθηση του ολοήμερου σχολείου θα αναδείξει εντονότερα τις υφιστάμενες αδυναμίες. Σημειώνεται, ακόμη, η ανάγκη δημιουργίας φιλικότερων συνθηκών για τα άτομα με αναπηρία (ΑμεΑ), τόσο για τα παιδιά όσο και για το διδακτικό και διοικητικό προσωπικό.
Το πρόβλημα, βέβαια, των σχολείων μας δεν είναι τόσο ποσοτικό όσο ποιοτικό. Τα περισσότερα σχολεία παραπέμπουν περισσότερο σε στρατόπεδα συγκέντρωσης παρά σε χώρους ελκυστικούς και φιλόξενους για τα παιδιά και φιλικούς προς το περιβάλλον. Η τυποποιημένη αρχιτεκτονική των σχολείων μας, τα ψηλά κιγκλιδώματα, οι εκτεταμένες γυμνές τσιμεντωμένες επιφάνειες και η απουσία ουσιαστικού πρασίνου, δεντροφύτευσης και σκίασης επιδρούν αρνητικά στα παιδιά και ουδόλως συμβάλλουν στην παροχή ποιοτικής εκπαίδευσης.
Στο μεταξύ, η παρεμπόδιση, για γνωστούς λόγους, της πρόσβασης των παιδιών και των νέων στους σχολικούς χώρους εκτός του ωραρίου λειτουργίας στερεί τη δυνατότητα αξιοποίησης των ελεύθερων χώρων για άθληση και ψυχαγωγία.
Επίσης, ιδιαίτερη σημασία πρέπει να δοθεί:
- στη συντήρηση και την ενεργειακή αναβάθμιση των σχολικών κτηρίων,
- στη βελτίωση της προσβασιμότητας,
- στη δημιουργία ασφαλών πεζών και ποδηλατικών διαδρομών προς τα σχολεία,
- στην αξιοποίηση των σχολικών εγκαταστάσεων πέραν του σχολικού ωραρίου.
4.3. Πανεπιστήμια και φοιτητικές εστίες
Η ενίσχυση της παρουσίας πανεπιστημιακών σχολών στο κέντρο της Λευκωσίας μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο αστικής αναζωογόνησης. Η εξέλιξη αυτή όμως πρέπει να συνοδεύεται από οργανωμένη πολιτική φοιτητικής στέγασης. Θα πρέπει να εξεταστεί η χωροθέτηση φοιτητικών εστιών και άλλων μορφών οργανωμένης φοιτητικής κατοικίας σε περιοχές όπως η Παλλουριώτισσα, ο Λυκαβηττός και το Καϊμακλί, καθώς και σε περιοχές κοντά στο κέντρο και σε βασικούς άξονες δημόσιας συγκοινωνίας. Ιδιαίτερη προτεραιότητα θα μπορούσε να δοθεί στην επαναχρησιμοποίηση κενών ή υποχρησιμοποιούμενων κτηρίων, αντί αποκλειστικά στην ανέγερση νέων.
Σε κάθε περίπτωση, η αναζωογόνηση του ιστορικού κέντρου δεν μπορεί να επιδιώκεται μόνο μέσω της προσέλκυσης «περαστικών διαμενόντων» (φοιτητών), αλλά πρέπει να στηρίζεται και στην ενθάρρυνση της μόνιμης κατοίκησης.
Αυτή η προσέγγιση πρέπει να υιοθετηθεί ως απάντηση στη συγκέντρωση πολλών πολυκατοικιών που ανεγείρονται στις περιοχές των δημοτικών διαμερισμάτων Έγκωμης, Αγίου Δομετίου και Αγλαντζιάς, αποκλειστικά για φοιτητές, εντός κατοικημένων περιοχών. Καταγράφονται ήδη αντιδράσεις εκ μέρους των κατοίκων, διότι έχει προ πολλού ξεπεραστεί η φέρουσα ικανότητα των «φιλοξενουσών» οικιστικών περιοχών, με ιδιαίτερα αρνητικές επιπτώσεις στις στοιχειώδεις ανέσεις και στην ποιότητα ζωής των κατοίκων. Οι επιπτώσεις αυτές οφείλονται στην παντελή έλλειψη βιώσιμης κινητικότητας, στη σοβαρή ανεπάρκεια χώρων στάθμευσης, στην κυκλοφοριακή συμφόρηση, στην οχληρία και στην ατμοσφαιρική ρύπανση, με αποτέλεσμα μια γενικότερη υποβάθμιση που καθιστά άμεσα αναγκαίο έναν ειδικό ρυθμιστικό χωροταξικό σχεδιασμό.
Η συσσώρευση πολυκατοικιών που προορίζονται αποκλειστικά για φοιτητική στέγη πρέπει να αποτραπεί μέσω συγκεκριμένων προνοιών και μέτρων στο Τοπικό Σχέδιο.
Ταυτόχρονα, η μεταφορά σχολών του Πανεπιστημίου Κύπρου στο κέντρο της πόλης μπορεί να δημιουργήσει την ανάγκη για φοιτητικές εστίες στις κοντινές συνοικίες. Πρόβλημα στέγασης φοιτητών αντιμετωπίζουν ήδη η Παλλουριώτισσα και ο Λυκαβηττός, γεγονός που εντείνει την πίεση για πρόσθετες οικιστικές μονάδες και οδηγεί σε ποικίλες υπερβάσεις των προνοιών της πολεοδομικής νομοθεσίας. Επίσης, θα πρέπει να προβλεφθεί μηχανισμός, ώστε η ανάπτυξη φοιτητικής κατοικίας να μην προκαλέσει υπερβολικές αυξήσεις ενοικίων και εκτόπιση των μόνιμων κατοίκων.
Επίσης, η νομοθεσία προβλέπει ότι τα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης πρέπει να διαθέτουν αθλητικές εγκαταστάσεις. Η πρόνοια αυτή, στην πράξη, δεν εφαρμόζεται ικανοποιητικά. Την ίδια ώρα, θα πρέπει να αποτραπεί η συσσώρευση εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων που επιβαρύνει την κυκλοφορία και οξύνει το πρόβλημα της στάθμευσης, λόγω της ανεπάρκειας μέσων μαζικής μεταφοράς και, ιδιαίτερα, ασφαλούς πρόσβασης με ποδήλατο.
4.4. Εμπορική ανάπτυξη
Η εμπορική δραστηριότητα δεν είναι επαρκής στις υποβαθμισμένες συνοικίες του Δήμου Λευκωσίας, ιδιαίτερα στα δημοτικά διαμερίσματα Λευκωσίας, Αγίου Δομετίου και Αγλαντζιάς. Χρειάζεται ενίσχυση ορισμένων εμπορικών αξόνων και τοπικών εμπορικών κέντρων, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται οι οδοί και λεωφόροι Καντάρας, Τζων Κένεντυ, Σαλαμίνος, Αγίου Ιλαρίωνα, Αγίου Ανδρέα και Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄ στην ανατολική περιοχή του Δήμου Λευκωσίας, καθώς και Λουκή Ακρίτα, Ναβαρίνου, Γρηγόρη Αυξεντίου και Αγίου Παύλου στη δυτική Λευκωσία. Την ίδια ώρα, εντείνονται το πρόβλημα της ανεπάρκειας χώρων στάθμευσης και η απουσία σχεδιασμού για την αποτελεσματική αντιμετώπισή του, καθώς και η έλλειψη αστικού εξοπλισμού, όπως παγκάκια, και ποδηλατοδρόμων στις μεγάλες εμπορικές οδούς.
Επίσης, η πόλη χρειάζεται να αναδείξει την ιστορική της κληρονομιά μέσω της ενίσχυσης του αστικού τουρισμού. Η προσπάθεια αυτή θα μπορούσε να υποστηριχθεί από λεωφορεία τύπου «hop-on hop-off», με δρομολόγια που θα συνδέουν ιστορικά μνημεία και θέρετρα, πανεπιστημιακές κοινότητες και διάφορες εμπορικές οδούς. Με τον τρόπο αυτό θα ενισχύονταν τα τοπικά εμπορικά κέντρα και η σύνδεσή τους με το ιστορικό κέντρο.
Παράλληλα, πρέπει να απαγορευτεί η ανάπτυξη μεγάλων εμπορικών κέντρων (malls), πολυκαταστημάτων και υπεραγορών (supermarkets) στην περιοχή του Τοπικού Σχεδίου Λευκωσίας και να δοθούν κίνητρα για την ανάπτυξη των τοπικών εμπορικών κέντρων και της εντός των τειχών πόλης.
4.5. Βιομηχανικές περιοχές
Στον Δήμο Λευκωσίας, σύμφωνα με το υφιστάμενο Τοπικό Σχέδιο, χωροθετούνται στην περιοχή της Παλλουριώτισσας τρεις μεγάλες σε έκταση βιομηχανικές ζώνες: η Βιομηχανική Ζώνη Β στο ΣΟΠΑΖ (για την οποία προωθείται Σχέδιο Περιοχής), η Βιοτεχνική Ζώνη Β και η Βιομηχανική Ζώνη Β και Οικονομικών Δραστηριοτήτων ΕΠ6. Σχεδόν όλες αυτές οι ζώνες αντιμετωπίζουν προβλήματα κενών υποστατικών, αποβλήτων, οχληρίας, ασύμβατων χρήσεων και, γενικότερα, ασυνάρτητης χωροταξίας. Πρέπει να εκπονηθεί ειδική χωροταξική μελέτη με στόχο τον περιορισμό της έκτασης των ζωνών, όπου αυτό είναι δυνατόν, την ορθολογική οργάνωση των επιχειρήσεων, τη βελτίωση της καθαριότητας και την αναβάθμιση των υποδομών, ώστε να καταστεί δυνατή η λειτουργική ένταξή τους με βάση τις κυκλοφοριακές και περιβαλλοντικές
απαιτήσεις.
Ειδικότερα, στην περιοχή ΣΟΠΑΖ καταγράφονται τα ακόλουθα προβλήματα:
- Η δυσλειτουργία και η ανεπαρκής συντήρηση του αποχετευτικού συστήματος,
οι οποίες αποτελούν διαχρονική απειλή για την υγεία των περιοίκων. - Η παντελής απουσία δέντρων και πρασίνου και η έλλειψη της αναγκαίας
τοπιοτέχνησης, σε συνδυασμό με την ανάγκη ένταξης περιμετρικού πρασίνου
(screening), τόσο στα ιδιωτικά τεμάχια όσο και στους δημόσιους δρόμους, με
τη δημιουργία δενδροστοιχιών. - Το πλήθος αυθαίρετων, πρόχειρων, κακότεχνων και επικίνδυνων επεκτάσεων σε
ιδιωτικούς και δημόσιους χώρους, οι οποίες δημιουργούν μια άκρως
υποβαθμισμένη και απωθητική εικόνα.
Η Ειδική Περιοχή 1 στην Παλλουριώτισσα (παλαιά μεικτή ζώνη βιοτεχνίας και κατοικίας – περιοχή Γενί Τζαμί) παρουσιάζει προβλήματα ασυμβατότητας με την κατοίκηση και πρέπει να προβλεφθεί σχέδιο απομάκρυνσης των βιοτεχνικών εγκαταστάσεων, με στόχο τη βελτίωση της ποιότητας διαβίωσης των κατοίκων. Προτείνεται η μελλοντική
αξιοποίηση των κενών βιομηχανικών και αποθηκευτικών εγκαταστάσεων προς όφελος
των κατοίκων και για την υλοποίηση προγραμμάτων προσιτής στέγασης.
Στην Ειδική Περιοχή 2 (παλαιά μεικτή ζώνη βιοτεχνίας και κατοικίας Β και Οικονομικών
Δραστηριοτήτων), πλησίον του κυκλικού κόμβου Κολοκασίδη, καταγράφεται ανάμιξη
ασύμβατων δραστηριοτήτων. Μεγάλα βιομηχανικά τεμάχια και οικοδομές έχουν αφεθεί στο έλεος του χρόνου και της φθοράς. Η αντικατάστασή τους από νέες αναπτύξεις γραφείων, αναψυχής και εκπαίδευσης πραγματοποιείται με αργό ρυθμό. Πρέπει να απαγορευτεί πλήρως κάθε βιοτεχνική ανάπτυξη, την οποία εξακολουθεί να επιτρέπει το ισχύον Τοπικό Σχέδιο, και να μην υπάρξει καμία νέα σχετική αδειοδότηση.
Για τη διευκόλυνση της απομάκρυνσης των οχληρών βιοτεχνιών και αποθηκών, πρέπει να δοθούν κίνητρα για τη μετακίνησή τους σε άλλες βιοτεχνικές ή βιομηχανικές ζώνες ή περιοχές.
4.6. Χώροι πρασίνου
Οι ανοικτοί δημόσιοι και πράσινοι χώροι στον Δήμο Λευκωσίας είναι πολύ λίγοι και εξαιρετικά περιορισμένοι σε έκταση, με αποτέλεσμα να υποβαθμίζεται σοβαρά η ποιότητα του οικιστικού περιβάλλοντος. Απαιτούνται η υιοθέτηση στρατηγικής και η ανάπτυξη συγκεκριμένων δράσεων τόσο για την ποιοτική βελτίωση των υφιστάμενων χώρων πρασίνου όσο και για την ποσοτική αύξησή τους, όπου αυτό είναι δυνατόν. Βασικό κριτήριο πρέπει να είναι η ισόρροπη κατανομή τους στον πολεοδομικό ιστό, προς όφελος του μικροκλίματος, της ποιότητας ζωής και της κοινωνικοποίησης των κατοίκων σε όλες τις περιοχές του Δήμου.
Ταυτόχρονα, εγείρεται σοβαρό ζήτημα ανάκτησης πολλών δημόσιων ανοικτών και πράσινων χώρων, οι οποίοι είχαν παραχωρηθεί στο παρελθόν για αποκλειστική χρήση σε μεμονωμένες ομάδες και συμφέροντα, ώστε να καταστούν διαθέσιμοι στο ευρύ κοινωνικό σύνολο. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η διατήρηση της εκχώρησης, από το βρετανικό αποικιακό καθεστώς, ενός τμήματος της Τάφρου στο σωματείο «Field Club» και η μεταγενέστερη εκχώρηση άλλων τμημάτων από την κυβέρνησή μας για αποκλειστική χρήση από τα ποδοσφαιρικά σωματεία «Ορφέας» και «Ολυμπιακός». Οι εκχωρήσεις αυτές είχαν ως αποτέλεσμα τη διακοπή και τον κατακερματισμό της συνέχειας της Τάφρου, ενός χώρου αρχαιολογικής σημασίας, καθώς και τη σταδιακή αισθητική υποβάθμισή της από την παράνομη ανέγερση παραπηγμάτων, διαφημιστικών πινακίδων και άλλων αυθαίρετων κατασκευών.
Υπάρχουν χώροι που ανήκουν στο Τμήμα Δασών και δεν έχουν χαρακτηριστεί ως ζώνη Δα1, όπως ο ανοικτός χώρος στη συμβολή των λεωφόρων Μακαρίου Γ΄ και Κένεντυ, δίπλα στο συγκρότημα Landmark, και το μεγάλο τεμάχιο κρατικής ιδιοκτησίας μεταξύ των λεωφόρων Μακαρίου Γ΄, Εθνικής Φρουράς και Καλλιπόλεως. Προτείνουμε να χαρακτηριστούν ως ζώνη Δα1 (χώρος πρασίνου).
Προτείνουμε, επίσης, να χαρακτηριστούν ως ζώνη Δα1 μεγάλοι ανοικτοί χώροι
πρασίνου, όπως ο χώρος της Κρατικής Έκθεσης στην Έγκωμη, ο παρακείμενος χώρος πλησίον της υφιστάμενης κοίτης του ποταμού Κλήμου και της Μονής
Μακεδονίτισσας (ο οποίος, μέχρι τη δημοσίευση του προηγούμενου Τοπικού
Σχεδίου Λευκωσίας, ήταν χαρακτηρισμένος ως ζώνη Δα1), το Δάσος της Μνήμης
της Σχολής Μελκονιάν, ο μεγάλος χώρος πρασίνου στην περιοχή του Ελαιώνα του Κύκκου, το πάρκο δίπλα στο Μετόχι Κύκκου και το πάρκο Αγίου Σπυρίδωνα, μεταξύ άλλων.
Επίσης, προτείνεται να περιληφθούν στο Τοπικό Σχέδιο πρόνοιες για τη διατήρηση
και την ανάπτυξη πρασίνου και δενδροστοιχιών στα πεζοδρόμια (Συμφωνία του
Κινήματος Οικολόγων με την Ομοσπονδία Παραπληγικών Οργανώσεων Κύπρου), καθώς και για το ορθολογικό κλάδεμα των δέντρων από τις τοπικές αρχές
(επισυνάπτονται σχετικά σημειώματα).
Ειδικότερα, στα πεζοδρόμια, τα περισσότερα από τα οποία χρήζουν διεύρυνσης, η
φύτευση δέντρων για τη δημιουργία δενδροστοιχιών πρέπει να γίνεται δίπλα στο
κράσπεδο, δηλαδή στην άκρη του πεζοδρομίου προς το οδόστρωμα, με κατάλληλα
βιοκλιματικά δέντρα. Με τον τρόπο αυτό θα δημιουργούνται μεγάλες σκιασμένες
επιφάνειες, θα μειώνεται η απορρόφηση θερμότητας από το ασφαλτικό οδόστρωμα και
θα περιορίζεται το φαινόμενο της «αστικής θερμικής νησίδας».
Επίσης, προτείνεται η κρατική έκταση που καταλαμβάνουν οι Κεντρικές Φυλακές
στον Άγιο Ανδρέα να χαρακτηριστεί, ενόψει της προγραμματισμένης μετακίνησής
τους, ως ζώνη Δα3, με συντελεστή δόμησης που δεν θα υπερβαίνει το 15%. Το ίδιο
πρέπει να ισχύσει και για τον λόφο και τον χώρο του στρατοπέδου Καποτά
(γνωστού ως British Military Hospital), σε συνδυασμό με τον σχεδιασμό της
οικιστικής ανάπτυξης στην περιοχή της οδού Συμβουλίου της Ευρώπης.
Ειδικότερα, για τον χώρο δίπλα στις Κεντρικές Φυλακές προτείνεται η δημιουργία Βοτανικού Κήπου. Γενικότερα, η αναχρονιστική πολιτική για το πράσινο, σε συνθήκες κλιματικής κρίσης, πρέπει να διαφοροποιηθεί. Πρέπει να υπάρχουν σαφείς πρόνοιες για
ελάχιστο ποσοστό πρασίνου στις νέες αναπτύξεις και για την αποφυγή της
σφράγισης του εδάφους. Η πρακτική αυτή, πέρα από τη στέρηση του πρασίνου, έχει
αλυσιδωτές αρνητικές επιπτώσεις λόγω της μη απορρόφησης του νερού και της διοχέτευσής του στο οδικό δίκτυο, το οποίο είναι ανεπαρκές για ένα τέτοιο πρόσθετο φορτίο. Επίσης, προτείνεται η δημιουργία συνεχούς πράσινου δικτύου με βάση τον βιοκλιματικό σχεδιασμό (πράσινοι και δροσεροί διάδρομοι), με προσβασιμότητα για όλους, συμπεριλαμβανομένων των ΑμεΑ, των νέων γονέων και των ηλικιωμένων.
Σε ό,τι αφορά τον σχεδιασμό ειδικών περιοχών, όπως το ΣΟΠΑΖ, οι δημόσιοι χώροι πρασίνου θα πρέπει να αποτελούν τουλάχιστον το 50% της συνολικής κάλυψης.
Επιπρόσθετα, παρόλο που υφίσταται ήδη πρόνοια για περιμετρική φύτευση δέντρων και θάμνων σε χώρους στάθμευσης δημόσιας χρήσης, προτείνεται η περαιτέρω ενίσχυση και θεσμοθέτηση της δενδροκάλυψης των υπαίθριων χώρων στάθμευσης. Θα πρέπει να καθοριστούν συγκεκριμένες απαιτήσεις για επαρκή φύτευση και φυσική σκίαση των χώρων στάθμευσης, με κατάλληλη αναλογία δέντρων προς τις θέσεις στάθμευσης.
Η προσέγγιση αυτή θα πρέπει να εφαρμόζεται τόσο σε νέους όσο και, όπου είναι τεχνικά εφικτό, σε υφιστάμενους χώρους στάθμευσης. Παράλληλα, θα πρέπει να ενθαρρύνεται η χρήση διαπερατών υλικών αντί της πλήρους ασφάλτωσης, καθώς και η δημιουργία μικρών χώρων φύτευσης και υποδομών φυσικής διαχείρισης των όμβριων υδάτων.
Με τον τρόπο αυτό, οι χώροι στάθμευσης μπορούν να μετατραπούν από μεγάλες θερμές και πλήρως σφραγισμένες επιφάνειες σε πιο ανθρώπινους και περιβαλλοντικά φιλικούς χώρους, με σκίαση, μείωση της θερμοκρασίας, βελτίωση του μικροκλίματος και συμβολή στη διαχείριση των όμβριων υδάτων.
4.7. Κοινωνικές υποδομές (γηροκομεία, κέντρα αποκατάστασης)
Στον Δήμο Λευκωσίας δεν υπάρχουν επαρκείς κοινωνικές υποδομές. Οι μεγαλύτερες ανάγκες καταγράφονται στις ανατολικές περιοχές.
Μέσω του Τοπικού Σχεδίου πρέπει, επίσης, να προωθηθεί η πολιτική της κοινωνικής συγκατοίκησης (co–housing) και, ειδικότερα, η δημιουργία σχημάτων συγκατοίκησης και φροντίδας για ηλικιωμένους, αντί του «εκτοπισμού» τους σε λειτουργικά μεν κτήρια, τα οποία όμως βρίσκονται μακριά από το κοινωνικό σύνολο.
4.8. Δραστηριότητες πολιτισμού και αθλητισμού
Στον Δήμο Λευκωσίας δεν υπάρχουν επαρκείς υποδομές για πολιτιστικές και αθλητικές δραστηριότητες, ιδιαίτερα στις περιοχές του κέντρου της Λευκωσίας και των Αγίων Ομολογητών. Παράλληλα, καταγράφεται σημαντική έλλειψη χώρων και προγραμμάτων που να απευθύνονται στη νεολαία και στα άτομα με αναπηρία (ΑμεΑ), ιδίως μετά την αποχώρησή τους από υφιστάμενες δομές λόγω ηλικιακών περιορισμών.
Κρίνεται αναγκαία η κατάρτιση και υλοποίηση ενός ολοκληρωμένου προγράμματος ανάπτυξης σύγχρονων εγκαταστάσεων πολιτισμού και αθλητισμού, με ισόρροπη γεωγραφική κατανομή σε ολόκληρο τον διευρυμένο Δήμο Λευκωσίας, ώστε να διασφαλίζεται η εύκολη πρόσβαση όλων των δημοτών.
Στη σύγχρονη εποχή, η κοινωνικοποίηση των νέων, ιδιαίτερα κατά την προεφηβική και εφηβική ηλικία, επηρεάζεται σημαντικά από την εκτεταμένη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, γεγονός που συχνά περιορίζει τη φυσική τους παρουσία σε κοινόχρηστους χώρους και τη συμμετοχή τους σε ομαδικές δραστηριότητες. Η μείωση ή απώλεια δημοτικών αθλητικών εγκαταστάσεων εντείνει το πρόβλημα, συμβάλλοντας στην κοινωνική απομόνωση και στη μειωμένη σωματική δραστηριότητα, με αρνητικές συνέπειες τόσο για τη σωματική όσο και για την ψυχική υγεία των νέων.
Για τον λόγο αυτό, είναι σημαντικό να δημιουργηθούν ή να αναβαθμιστούν δημοτικοί χώροι άθλησης και ψυχαγωγίας σε κοντινή απόσταση από τις κατοικίες των νέων, προσφέροντας ευκαιρίες για άσκηση, κοινωνικοποίηση και δημιουργική απασχόληση. Ενδεικτικά, σε μητροπολιτικά ή μεγάλα πάρκα της περιοχής θα μπορούσαν να δημιουργηθούν γήπεδα καλαθοσφαίρισης 3×3 και πετοσφαίρισης, καθώς και εγκαταστάσεις για άλλα αθλήματα (π.χ. κολυμβητήριο).
Επιπρόσθετα, θα μπορούσε να εξεταστεί η αξιοποίηση των αθλητικών εγκαταστάσεων των σχολείων για κοινή χρήση κατά τις απογευματινές ώρες και τα Σαββατοκύριακα, με την απαραίτητη διασφάλιση της προστασίας των σχολικών κτηρίων μέσω κατάλληλων περιφράξεων και μέτρων ελέγχου πρόσβασης.
Παράλληλα, θα μπορούσαν να εγκατασταθούν υπαίθριες αθλητικές υποδομές και όργανα άθλησης σε διάφορους χώρους πρασίνου, γραμμικά πάρκα, πεζόδρομους και άλλους κοινόχρηστους χώρους, ώστε να είναι προσβάσιμα και διαθέσιμα για δωρεάν χρήση από όλους τους δημότες. Τέτοιες παρεμβάσεις ενισχύουν τη φυσική δραστηριότητα, προάγουν έναν υγιεινό τρόπο ζωής και συμβάλλουν στην κοινωνική συνοχή και την ενεργοποίηση των δημόσιων χώρων.
Οι εγκαταστάσεις του Μακάρειου Αθλητικού Κέντρου δεν ανταποκρίνονται πλέον στις
σύγχρονες απαιτήσεις άθλησης και εξυπηρέτησης των αθλητών. Η αναβάθμιση και ο
εκσυγχρονισμός τους θα πρέπει να αποτελέσουν άμεση προτεραιότητα για την Πολιτεία και τον ΚΟΑ, ώστε να παρέχονται ασφαλείς, λειτουργικοί και αξιοπρεπείς χώροι
άθλησης για τα παιδιά και τη νεολαία. Η αναβάθμιση θα πρέπει να περιλαμβάνει
τον εκσυγχρονισμό των αθλητικών εγκαταστάσεων, τη βελτίωση της προσβασιμότητας
για όλους τους χρήστες, την ενίσχυση των χώρων πρασίνου και σκίασης, καθώς και
τη δημιουργία σύγχρονων και ασφαλών χώρων άθλησης και αναψυχής. Η επένδυση στην αναβάθμιση του κέντρου θα συμβάλει ουσιαστικά στην προώθηση του αθλητισμού, στην εξυπηρέτηση των αναγκών της νεολαίας και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των δημοτών.
4.9. Υγεία και υποδομές (ιατρεία, κλινικές και νοσοκομεία) για την εξυπηρέτηση του πληθυσμού
Η βορειοανατολική πλευρά του Δήμου Λευκωσίας παρουσιάζει σοβαρή έλλειψη υποδομών υγείας. Οι υφιστάμενες υποδομές, καθώς και όσες πιθανόν να δημιουργηθούν για την κάλυψη αυτής της ανάγκης, θα πρέπει να διασφαλίζουν εύκολη πρόσβαση και λειτουργικούς, φιλικούς χώρους στάθμευσης, καθώς και ποιοτικά διαμορφωμένους χώρους πρασίνου που να συμβάλλουν στην ευεξία, την εκτόνωση και τη βελτίωση της ψυχικής υγείας των ασθενών, των συνοδών και του προσωπικού.
Ιδιαίτερη έμφαση θα πρέπει να δοθεί στην ανάπτυξη τοπικών κέντρων πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας ή πολυϊατρείων στη βορειοανατολική πλευρά του Δήμου Λευκωσίας. Το Σχέδιο Περιοχής για την περιοχή ΣΟΠΑΖ μπορεί να περιλαμβάνει και υπηρεσίες παροχής υγείας.
Η δημιουργία τέτοιων δομών, σε κατάλληλα και εύκολα προσβάσιμα σημεία, θα μειώσει τις αποστάσεις που χρειάζεται να διανύουν οι κάτοικοι για βασικές υπηρεσίες υγείας και θα συμβάλει στην αποσυμφόρηση των μεγαλύτερων νοσηλευτηρίων. Παράλληλα, θα μπορούσαν να φιλοξενούν υπηρεσίες πρόληψης, τακτικούς ελέγχους, υπηρεσίες για ηλικιωμένους και άτομα με αναπηρία, καθώς και άλλες βασικές υπηρεσίες πρωτοβάθμιας φροντίδας, φυσιοθεραπείας και αποκατάστασης.
4.10. Κυκλοφοριακό – Συγκοινωνίες
Οι κύριοι οδικοί άξονες της Λευκωσίας θα πρέπει να μετατραπούν από διαδρόμους κυκλοφορίας οχημάτων σε ολοκληρωμένους αστικούς χώρους που εξυπηρετούν πεζούς, ποδηλάτες, δημόσιες συγκοινωνίες και μικροκινητικότητα, ενισχύοντας παράλληλα την εμπορική και κοινωνική ζωή.
Ειδικότερα, προτείνεται η ολοκληρωμένη ανάπλαση των οδών Πουλίου Καπότα – Αγίου Ανδρέου – Καντάρας, της λεωφόρου Λάρνακος και της λεωφόρου Αγίου Ιλαρίωνος, ως βασικών αστικών αξόνων της Παλλουριώτισσας και του Καϊμακλίου, με ασφαλή πεζοδρόμια, δενδροστοιχίες και σκίαση, χώρους πρασίνου, ασφαλείς διαβάσεις, αναβαθμισμένες στάσεις δημόσιων συγκοινωνιών, υποδομές ποδηλασίας και βιώσιμη διαχείριση των όμβριων υδάτων.
Στόχος είναι οι άξονες αυτοί να αποτελέσουν τη «ραχοκοκαλιά» της Παλλουριώτισσας και του Καϊμακλίου, συμβάλλοντας στην αναζωογόνηση των συνοικιών και στη δημιουργία ενός πιο ανθρώπινου και βιώσιμου αστικού περιβάλλοντος.
Οι λεωφόροι Μακεδονίας, Λουκή Ακρίτα – Ναβαρίνου και Συμβουλίου της
Ευρώπης πρέπει να πάψουν να χαρακτηρίζονται ως οδοί πρωταρχικής σημασίας και να προωθηθεί η ανακατασκευή τους με βάση νέα πρότυπα βιώσιμης κινητικότητας και αειφορίας.
Πρέπει να καταργηθούν οι κυκλικοί κόμβοι στις λεωφόρους Μακεδονίας και
Λάρνακος, στις συμβολές τους με την οδό Συμβουλίου της Ευρώπης.
Να αφαιρεθεί από το Τοπικό Σχέδιο η λεωφόρος Ακαδημίας (νυν Γλαύκου
Κληρίδη), στο τμήμα που διασχίζει το δάσος Ακαδημίας και το δάσος Αθαλάσσας.
Να καταργηθούν από το Τοπικό Σχέδιο ο ανισόπεδος κόμβος στη συμβολή των
λεωφόρων Αγλαντζιάς και Λεμεσού (κόμβος Aluminum Tower), καθώς και ο
προβλεπόμενος κόμβος στη συμβολή της λεωφόρου Λεμεσού με την οδό Φυτωρίου (νυν Δημήτρη Χριστόφια).
Υπάρχει πρόβλημα στάθμευσης στις περιοχές ανέγερσης πολυκατοικιών, π.χ. στον Λυκαβηττό και στους Αγίους Ομολογητές. Πρέπει να αλλάξει η πολιτική (και η νομοθεσία) για τη στάθμευση στις πολυκατοικίες, ώστε να παρέχονται περισσότερες θέσεις στάθμευσης ανά διαμέρισμα. Μια πιθανή λύση είναι, επίσης, η οργανωμένη δημιουργία παρόδιας στάθμευσης σε δρόμους που μετατρέπονται σε μονόδρομους, με πρόνοιες για αποκλειστική χρήση από κατοίκους, καθώς και η αξιοποίηση κενών οικοπέδων μέσω μακροχρόνιας μίσθωσης ή απαλλοτρίωσης, τόσο σε κεντρικά σημεία όσο και στις γειτονιές.
Το σύστημα δημοσίων μεταφορών δεν είναι ούτε φιλικό ούτε λειτουργικό στον Δήμο Λευκωσίας. Χρειάζονται περισσότερες κυκλικές διαδρομές που να μην καταλήγουν στο κέντρο, περισσότερες στάσεις, καλύτερη οργάνωση και μικρότερα, πιο ευέλικτα και φιλικά προς το περιβάλλον (ηλεκτρικά) λεωφορεία. Με τον τρόπο αυτό θα καταστεί εφικτή η αύξηση της συχνότητας των δρομολογίων και η επιλογή των δημόσιων μεταφορών από περισσότερους πολίτες.
Ο Δήμος Λευκωσίας χρειάζεται, περισσότερο από ποτέ, ριζική αναθεώρηση των υποδομών κυκλοφορίας και διακίνησης στην πόλη, με γνώμονα τις αρχές της βιώσιμης κινητικότητας:
- Δημιουργία πεζόδρομων και ασφαλών, άνετων και ελκυστικών πεζοδρομίων με
δενδροστοιχίες, ώστε να ενθαρρύνεται η πεζή μετακίνηση. - Δημιουργία δικτύου ποδηλατοδρόμων που να καλύπτει ολόκληρη την πόλη, με βάση
συγκεκριμένο και αυστηρό χρονοδιάγραμμα εκτέλεσής του. - Αξιοποίηση των μονοδρομήσεων για τη δημιουργία πλατύτερων πεζοδρομίων με
πράσινο και δενδροστοιχίες, χώρων στάθμευσης και μέτρων μείωσης της ταχύτητας,
πέραν των υπερυψωμένων επιβραδυντών («σαμαριών»), καθώς και για την
αποθάρρυνση της διαμπερούς κυκλοφορίας μέσω των συνοικιακών δρόμων. - Δημιουργία δικτύου δρόμων ήπιας κυκλοφορίας, με όριο ταχύτητας κάτω των 20
χιλιομέτρων ανά ώρα, για τη διευκόλυνση της χρήσης «συσκευών προσωπικής
κινητικότητας».
4.11. Χωροθέτηση ψηλών κτηρίων και πύργων
Η άποψή μας είναι ότι χρειάζεται ένας γενικός στρατηγικός χωροταξικός σχεδιασμός που να καθορίζει τα κριτήρια, τις προϋποθέσεις, το ύψος, τον αριθμό, τις υποδομές, τις αποστάσεις, το υφιστάμενο οδικό δίκτυο, τους χώρους στάθμευσης κ.λπ.
Δυστυχώς, τέτοιος κεντρικός σχεδιασμός δεν υπάρχει μέχρι στιγμής. Η ανέγερση ψηλών κτηρίων (δηλαδή κτηρίων που υπερβαίνουν κατά περισσότερο από έναν όροφο το επιτρεπόμενο ύψος) ή πύργων πρέπει να απαγορεύεται σε οικιστικές και κατοικημένες περιοχές του διαμερίσματος Λευκωσίας αλλά και όλου του Δήμου Λευκωσίας.
Η ανέγερσή τους μπορεί να επιτραπεί μόνο σε ειδικές περιοχές, στο πλαίσιο ενός
χωροταξικού σχεδίου περιοχής και υπό την προϋπόθεση ότι θα προηγηθεί γενικός
στρατηγικός σχεδιασμός για τα ψηλά κτήρια. Θα πρέπει να καταργηθεί η άνευ
κριτηρίων πρόνοια περί «διακριτικής ευχέρειας».
Ψηλά κτήρια (όχι πύργοι) μπορούν να χωροθετηθούν στην περιφέρεια, σε μεγάλη απόσταση μεταξύ τους (βάσει του κανόνα «Ύψος = απόσταση από τα όρια»),
σύμφωνα με διεθνώς αποδεκτές πολεοδομικές αρχές, ώστε να αποφεύγονται φαινόμενα υπερβολικής σκίασης, απώλειας ιδιωτικότητας και υποβάθμισης του
μικροκλίματος. Επίσης, θα πρέπει να προστατεύεται η θέα προς τα ιστορικά
μνημεία και να λαμβάνεται υπόψη η εγγύτητα προς αυτά. Επιπλέον, οι αναπτύξεις αυτές θα πρέπει να συνοδεύονται από επαρκείς χώρους πρασίνου, αθλητισμού και κοινωνικής συνεύρεσης, σχολικές μονάδες, τοπικά καταστήματα και επαρκείς χώρους
στάθμευσης, ώστε να λειτουργούν ως ολοκληρωμένες και βιώσιμες γειτονιές και όχι
ως απομονωμένες οικιστικές συγκεντρώσεις.
4.12. Περιοχές άμεσης γειτνίασης με τη νεκρή ζώνη, τα σημεία διέλευσης προς τις κατεχόμενες περιοχές και οι ιδιοκτησίες εντός αυτής
Οι περιοχές αυτές πρέπει να τυγχάνουν ειδικού καθεστώτος, με πολεοδομικά κίνητρα που να προσελκύουν κατοίκους και όχι οχληρές δραστηριότητες. Σε κάθε περίπτωση, οι περιοχές αυτές δεν πρέπει να χαρακτηρίζονται ως «ακριτικές» και, κυρίως, δεν πρέπει να θεωρείται ότι η κατοχή θα είναι μόνιμη.
4.13. Αντιπλημμυρικά έργα
Πρέπει να προωθηθεί η χάραξη ενιαίου δικτύου διαχείρισης όμβριων υδάτων, με έμφαση στην αύξηση της απορροφητικότητας του εδάφους και στην αξιοποίηση και επαναχρησιμοποίηση των λιγοστών νερών της βροχής. Το νέο Τοπικό Σχέδιο Λευκωσίας (ή μια προσεχής αναθεώρησή του) πρέπει να περιλαμβάνει χαρτογράφηση του δικτύου αποχέτευσης των όμβριων υδάτων. Προτείνεται η αποτύπωση, στον χάρτη χρήσεων του Τοπικού Σχεδίου Λευκωσίας, των δύο δεξαμενών συγκράτησης των όμβριων υδάτων του ποταμού Κλήμου, στους χώρους που υπέδειξε η αρχική μελέτη του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων. Προτείνεται, επίσης, ο καθορισμός ορθολογικής πολιτικής διαχείρισης των ρεμάτων και των ρυακιών, ώστε ο σωστός καθαρισμός τους να συνδυάζεται με την παρουσία και την επιβίωση προστατευόμενων ειδών της κυπριακής πανίδας, π.χ. της νεροχελώνας.
4.14. Διάφορα
- Απαιτείται η εκπόνηση και η εφαρμογή ρυθμιστικών σχεδίων για την προστασία,
την αποκατάσταση και την αναβίωση των ιστορικών πυρήνων και των Περιοχών
Ειδικού Χαρακτήρα (ΠΕΧ). Ειδικότερα, προτείνονται:- η δραστική μείωση της μαζικής διείσδυσης μηχανοκίνητων οχημάτων στις ΠΕΧ,
- η περιμετρική χωροθέτηση της στάθμευσης οχημάτων,
- η αποκατάσταση της συνεχούς δόμησης στις περιπτώσεις όπου παράνομες
κατεδαφίσεις προκάλεσαν ρήξη του πολεοδομικού ιστού, - η έκδοση Διαταγμάτων Διατήρησης από το Υπουργείο Εσωτερικών για
πολυάριθμες αξιόλογες οικοδομές στις ΠΕΧ που κινδυνεύουν με κατεδάφιση, - ο καθορισμός αυστηρών κριτηρίων για την ένταξη νέων οικοδομών στις ΠΕΧ,
οι οποίες πλήττονται από την ανεξέλεγκτη ανέγερση οικοδομών ξένων προς τον
ιδιαίτερο χαρακτήρα κάθε περιοχής, - ο ουσιαστικός έλεγχος της ένταξης νέων οικοδομών στις ΠΕΧ από επιτροπές
στις οποίες θα συμμετέχουν αποδεδειγμένα καταρτισμένοι πολεοδόμοι,
αρχιτέκτονες και αρχαιολόγοι, με γνώσεις και πείρα σε θέματα διατήρησης.
- Να εφαρμοστεί ολοκληρωμένη πολιτική με συγκεκριμένα μέτρα για την
αντιμετώπιση του φαινομένου της «αστικής θερμικής νησίδας». - Στο Τοπικό Σχέδιο πρέπει να περιληφθούν πρόνοιες για την αποσφράγιση
επιφανειών, δηλαδή για την απομάκρυνση σκυροδέματος ή ασφάλτου από ιδιαίτερα
βεβαρημένες περιοχές. - Να εφαρμοστούν μέτρα που θα υποστηρίζουν το πρότυπο της «πόλης των 15
λεπτών», μέσω της ενίσχυσης της τοπικής εμπορικής δραστηριότητας και της
απαγόρευσης λειτουργίας μεγάλων καταστημάτων ή εμπορικών κέντρων (malls). - Να περιληφθεί πρόνοια για τη διατήρηση των κήπων και του οικιακού πρασίνου
στις πολυκατοικίες. - Να χαρτογραφηθούν τα σημαντικά δέντρα και άλση και να κηρυχθούν
προστατευόμενα σύμφωνα με το άρθρο 39 του περί Πολεοδομίας και Χωροταξίας
Νόμου. - Να περιληφθούν πρόνοιες για την τοπική αξιοποίηση των όμβριων υδάτων.
- Να προβλεφθεί η χωροθέτηση δημοτικών λαχανόκηπων ή κήπων οπωροφόρων
δέντρων. - Να αυστηροποιηθούν τα κριτήρια για τη χωροθέτηση πρατηρίων πετρελαιοειδών
σε οικιστικές περιοχές. Προτείνεται να χωροθετούνται μόνο επί οδών
πρωταρχικής σημασίας. - Να καθοριστεί αυστηρό πλαίσιο για τη χωροθέτηση κεραιών κινητής
τηλεφωνίας και λοιπών τηλεπικοινωνιακών κεραιών.
Καταληκτικό σχόλιο
Το Κίνημα Οικολόγων – Συνεργασία Πολιτών στηρίζει την εκπόνηση ενός σύγχρονου Τοπικού Σχεδίου υπό την προϋπόθεση ότι αυτό θα υπηρετεί με σαφήνεια το δημόσιο συμφέρον, την κοινωνική δικαιοσύνη, την προστασία του περιβάλλοντος και τις ανάγκες των μελλοντικών γενεών.
Δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό ένα Τοπικό Σχέδιο που θα λειτουργήσει ως μηχανισμός αποσπασματικών αλλαγών ζωνών, διεύρυνσης των ορίων ανάπτυξης, αύξησης ιδιωτικών συντελεστών δόμησης και νομιμοποίησης σχεδιασμών που επιβαρύνουν το περιβάλλον και τις δημόσιες υποδομές.
Η Λευκωσία χρειάζεται ένα νέο αναπτυξιακό πρότυπο: μία πόλη πιο συμπαγή, πιο πράσινη, κοινωνικά δίκαιη, ανθεκτική στην κλιματική κρίση, προσβάσιμη χωρίς εξάρτηση από το αυτοκίνητο, με προσιτή κατοικία, ζωντανές γειτονιές και ισχυρή προστασία του φυσικού και πολιτιστικού της πλούτου.
Το κριτήριο επιτυχίας του νέου Τοπικού Σχεδίου δεν πρέπει να είναι ο αριθμός των νέων αναπτύξεων που θα επιτρέψει, αλλά η πραγματική βελτίωση της ζωής των πολιτών, η αποκατάσταση του περιβάλλοντος και η διασφάλιση μιας βιώσιμης και ανθρώπινης πρωτεύουσας.
Κάθε αλλαγή πολεοδομικής ζώνης ή χρήσης πρέπει να αξιολογείται με βάση:
- την αποδεδειγμένη δημόσια ανάγκη,
- την περιβαλλοντική φέρουσα ικανότητα,
- την κοινωνική δικαιοσύνη,
- τις επιπτώσεις στις επόμενες γενιές,
- τη συμβατότητα με τους στόχους για το κλίμα
και τη βιοποικιλότητα, - τη δημόσια ωφέλεια που εξασφαλίζεται ως αντάλλαγμα για οποιαδήποτε ιδιωτική πολεοδομική υπεραξία.
Εν κατακλείδι, η Λευκωσία χρειάζεται ένα Σχέδιο που να υποστηρίζει ουσιαστικά τους 17 Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ, να περιορίζει την άναρχη επέκταση, να προστατεύει το έδαφος και το νερό, να αυξάνει ουσιαστικά το πράσινο, να καθιστά τις ποιοτικές υπηρεσίες υγείας και παιδείας, καθώς και τη στέγαση, προσιτές σε όλους, να μειώνει την εξάρτηση από το αυτοκίνητο στηρίζοντας τη βιώσιμη κινητικότητα, να ενισχύει τις γειτονιές και να κατοχυρώνει τη διαφάνεια, τη συμμετοχή, καθώς και την ενεργό συνεργασία των πολιτών με τις δημόσιες αρχές για την επίτευξη των στόχων.
Αυτό είναι το μέτρο με το οποίο πρέπει να κριθεί κάθε επιμέρους πρόταση και κάθε τελική απόφαση για το μέλλον της πρωτεύουσας.
Κατερίνα Χατζηστυλλή
Αντιπρόεδρος Α’, Κίνημα Οικολόγων-Συνεργασία Πολιτών
